Rozwój psychoruchowy małych dzieci.

Dziecko może w zakresie jednych cech wykazywać roz­wój przeciętny, a w zakresie innych opóź­niony bądź przyspieszony, i wówczas mó­wimy o rozwoju nieharmonijnym, polega­jącym na częściowym przyspieszeniu, przy jednoczesnym częściowym opóźnieniu tempa rozwoju. Tempo rozwoju oznacza różne przyrosty danej cechy (np. długości ciała), przypadające na określoną jedno­stkę czasu (np. w ciągu roku). Rytm (ryt­miczność) rozwoju określa natomiast róż­ne tempo rozwoju, jakie występuje w po

szczególnych okresach rozwoju osobni­czego. Zatem poziom rozwoju dziecka mo­że być przeciętny, niższy lub wyższy. Gdy wahania są niewielkie, mówimy o indywi­dualnych różnicach poszczególnych dzie­ci, a gdy wahania są duże, mówimy o za­burzeniach tempa i rytmu procesu roz­wojowego. W zakresie rozwoju fizyczne­go, analizując cechy somatyczne (wagę ciała, wzrost, obwód głowy), zwracamy uwagę na wartości przeciętne tych cech oraz na wartości mieszczące się w grani­cach szerokiej normy (zakres normy). W zakresie rozwoju psychomotorycznego nieduże indywidualne różnice w granicach 2—3 miesięcy również mieszczą się jesz­cze w normie. Dotyczy to także rozwoju umysłowego.